ABD'nin hangi ülkelerle iade anlaşması var?

Bir anlaşmanın olup olmadığı nereden kontrol edilir?

İki resmî liste vardır. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Treaties in Force listesi, 1 Ocak 2026 itibarıyla yürürlükte kayıtlı anlaşmaları ülke ülke sayar; iade anlaşmaları “Law Enforcement” başlığı altında yer alır. ABD Kanunları da 18 U.S.C. 3181'in altında ikili iade anlaşmalarının bir tablosunu yayımlar.

İkisi de başlangıç noktasıdır. Justice Manual, savcılara listenin doğruluğunu Uluslararası İlişkiler Ofisi'ne (OIA) teyit ettirmelerini söyler (JM 9-15.100). ABD Kanunları'ndaki tablo da Çekoslovakya ve Yugoslavya'nın halefi devletlerle yapılan anlaşmaların durumunun incelendiğini not eder.

Tam bir kontrol dört soruyu cevaplar: anlaşma yürürlükte mi, fiilin işlendiği yeri kapsıyor mu, sonraki bir protokolle değişti mi ve ayrıca çok taraflı bir sözleşme de uygulanıyor mu?

Örnekler

Not 1

Bir iade anlaşmasında genellikle neler bulunur?

Eski ABD anlaşmaları iadeye konu suçları tek tek sayar. 18 U.S.C. 3181'e not olarak basılan 1998 tarihli Extradition Treaties Interpretation Act'te Kongre, daha yeni anlaşmaların çifte suç hükümleri içerdiğini ve her iki tarafın da ağır suç (felony) saydığı fiiller için iadeye imkân verdiğini kaydetmiştir.

Çifte suç ilkesi suçun adına değil fiilin kendisine bakar. ABD–Türkiye anlaşmasına göre iki ülkenin kanunlarının suçu aynı kategoriye koyup koymaması veya aynı adla anması önemli değildir (madde 2).

Anlaşmalar ayrıca istisnaları, vatandaşlarla ilgili kuralları, istenen belgeleri, geçici tutuklama süresini ve hususilik kuralını düzenler. Hususilik kuralı, teslimden sonra kişinin yalnızca iadenin kabul edildiği suçlardan yargılanabilmesi demektir (JM 9-15.500).

ABD–Türkiye anlaşmasının özeti

Not 2

Türkiye'den iade istendiğinde Türk hukukunun kuralları

Anayasa'nın 38. maddesi ve 6706 sayılı Kanun'un 11. maddesi, Uluslararası Ceza Divanı'na taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler dışında Türk vatandaşlarının iadesini yasaklar.

6706 sayılı Kanun ayrıca kişinin ırkı, etnik kökeni, dini, vatandaşlığı, belli bir sosyal gruba mensubiyeti veya siyasi görüşleri nedeniyle kovuşturulacağına ya da işkence veya kötü muameleye maruz kalacağına dair kuvvetli şüphe sebepleri varsa iadeyi kabul etmez. Düşünce suçu, siyasi suç ve sırf askerî suçlar ile zamanaşımına veya affa uğramış fiiller için de iade talebi kabul edilmez (madde 11(1)).

Ölüm cezası gerektiren suçlarda iade, talep eden devlet cezanın infaz edilmeyeceğine dair yeterli teminat vermedikçe kabul edilmez (madde 11(1)(d) ve 11(3)).

Anlaşma yoksa ne olur?

ABD hukuku kural olarak iadeye yalnızca bir anlaşma varsa izin verir (JM 9-15.100; 18 U.S.C. 3184). Tek kanuni istisna olan 18 U.S.C. 3181(b), ABD vatandaşı, ABD uyruklusu veya daimî ikamet sahibi olmayan ve yurt dışında ABD vatandaşlarına karşı şiddet suçu işleyen kişilerin, Başsavcı'nın delilleri ve suçun siyasi olmadığını yazılı olarak onaylaması şartıyla anlaşma olmadan teslimine izin verir.

Justice Manual'a göre bazı ülkeler anlaşma olmadan da iade eder; bunların çoğu karşılıklılık taahhüdü ister (JM 9-15.100). Justice Manual savcıların başvurabileceği başka yolları da sayar: sınır dışı etme, kişinin bulunduğu ülkede yargılanması ve ABD pasaportunun iptali (JM 9-15.600 ile 9-15.650).

Justice Manual ayrıca birçok ülkenin yalnızca Kırmızı Bülten üzerine kişiyi yakaladığını belirtir (JM 9-15.635). Anlaşması olmayan bir ülkede yaşayan biri, başka bir ülkeye seyahat ettiğinde yakalanabilir. Bkz. iade süreci nasıl işler.