İade Talebi: Haklarınız ve Başlıca Savunmalar

Her aşamada haklarınız

Hâkim neye karar verir, neye vermez

18 U.S.C. 3184 uyarınca hâkim suçluluğa dair delilleri dinler ve bunların anlaşma kapsamında isnadı ayakta tutmaya yeterli olup olmadığına karar verir. Yeterliyse dosyayı elverişlilik kararıyla (certification) Dışişleri Bakanı'na gönderir ve kişinin tutukluluğuna karar verir.

Hâkim suçlu veya masum olduğunuza karar vermez. Dış politika ve insani kaygılar gibi konular Dışişleri Bakanı'na bırakılır.

Delil kuralları esnektir. Federal Delil Kuralları ve Federal Ceza Usul Kuralları uygulanmaz (JM 9-15.700); yabancı belgeler, kanunun aradığı şekilde, yani talep eden ülkedeki ABD diplomatik veya konsolosluk görevlisinin düzenlediği bir belgeyle onaylanmışsa kabul edilir (18 U.S.C. 3190).

Anlaşmadan doğan savunmalar

Her anlaşma farklıdır. Aşağıdaki örnekler 1979 tarihli ABD–Türkiye anlaşmasına dayanır.

• Suç kapsamda değil. Suç, hem Türk hukukuna hem ABD federal hukukuna göre bir yılı aşan hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektirmelidir (madde 2(1)).
• Çifte suç yok. Fiil her iki ülkede de suç olmalıdır; suçun adı veya kategorisi önemli değildir (madde 2(1)).
• Yetersiz delil. Henüz yargılanmamış kişi için talep, talep edilen ülkenin hukukuna göre tutuklamayı ve yargılanmak üzere sevki haklı kılacak delil içermelidir (madde 7(1)(c)).
• Yanlış kişi. Talep, mahkeme önündeki kişinin yakalama kararında adı geçen kişi olduğunu gösteren delil içermelidir (madde 7(1)(d)).
• Siyasi veya askerî suç. Siyasi görüşler nedeniyle kovuşturma veya cezalandırma amacıyla fiilen yapılan talepler dâhil siyasi suçlar ile sırf askerî suçlar için iade reddedilmelidir (madde 3(1)(a)–(b)). Devlet veya hükûmet başkanına ya da ailesine karşı işlenen suç siyasi sayılmaz.
• Zamanaşımı, kesinleşmiş hüküm, af. Kovuşturma veya cezalandırma iki ülkeden birinin hukukuna göre zamanaşımına uğramışsa, kişi talep edilen devlette aynı suçtan kesin olarak beraat etmiş veya mahkûm olmuşsa ya da af uygulanıyorsa ret zorunludur (madde 3(1)(c), (d) ve (f)).
• Süreler. Geçici tutuklamadan sonra resmî belgeler 60 gün içinde ulaşmalıdır; ulaşmazsa kişi serbest bırakılır (madde 10).

Dışişleri Bakanı'nın karar verdiği savunmalar

Elverişlilik kararından sonra teslim edilip edilmeyeceğine Dışişleri Bakanı karar verir (18 U.S.C. 3186). 22 CFR 95.2 uyarınca Dışişleri Bakanlığı, İşkenceye Karşı Sözleşme'nin 3. maddesini uygulamak için kişinin talep eden devlette işkenceye maruz kalma ihtimalinin kalmama ihtimalinden yüksek olup olmadığını (more likely than not) değerlendirir.

Bakan teslim edebilir, teslimi reddedebilir veya koşullara bağlı olarak teslim edebilir (22 CFR 95.3). Yönetmelik, bu kararların yürütmenin takdirinde olduğunu ve yargı denetimine tabi olmadığını söyler (22 CFR 95.4).

Bu aşamanın delillerini toplamak zaman alır: tıbbi kayıtlar, cezaevi koşullarına ilişkin raporlar, ilgili davalardaki mahkeme kararları ve kovuşturmanın siyasi arka planına dair belgeler. Toplamaya dosyanın başında başlayın.

Adalet Bakanlığı savunmalara nasıl bakar

Justice Manual, bir kişinin iade edilemeyebileceği sebepleri sayar: kişi, vatandaşlarını iade etmeyen bir ülkenin vatandaşıdır, suç iadeye konu olabilecek bir suç değildir, zamanaşımı dolmuştur veya kişi aynı fiilden zaten yargılanmıştır (JM 9-15.600).

Ayrıca savcılara, iadeye karşı işleyen savunma sayısının az olduğunu, itirazların ve gecikmelerin yaygın olduğunu ve kişilerin belgelerdeki tutarsızlıklar üzerinden iadeye karşı çıkabileceğini söyler (JM 9-15.240). Birlikte okunduğunda bu satırlar, belgelerin ve anlaşma metninin ilk günden itibaren dikkatle okunmasının neden gerektiğini açıklar.

İlk adımlar

Sürecin tamamının sırası için bkz. iade süreci nasıl işler; anlaşma listeleri için bkz. ABD iade anlaşmaları.

1. Bir iade talebi mi yoksa geçici tutuklama talebi mi olduğunu ve hangi ülkenin gönderdiğini öğrenin.
2. Anlaşmayı, protokollerini ve talep eden ülkenin isnat belgelerini edinin.
3. Kimlik belgelerini ve göçmenlik evraklarını toplayın.
4. Siyasi suç, zamanaşımı veya işkence savunması için tarih ve kaynaklarıyla birlikte delil toplayın.
5. Herhangi bir üçüncü ülkeye seyahat etmeden önce Kırmızı Bülten olup olmadığını kontrol edin; Justice Manual birçok ülkenin yalnızca Kırmızı Bülten üzerine tutukladığını belirtir (JM 9-15.635).
6. Göçmenlik işlemi de sürüyorsa her iki dosyadaki avukatların ikisinden de haberdar olduğundan emin olun.