Evlilik Öncesi Anlaşma: Yapmalı mı, Yapmamalı mı?

Evlilik öncesi anlaşma ile anlaşmalı boşanma protokolü: fark nedir?

Evlilik öncesi anlaşma (premarital agreement), evlenmeyi düşünen kişiler arasında evlilik amacıyla yapılır ve evlenmeyle birlikte yürürlüğe girer (Texas Family Code 4.001, 4.004). Mali kuralları baştan, taraflar uyum içindeyken belirler.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü (Marital Settlement Agreement, MSA) ise evlilik sona ererken yapılır. Mevcut malların, borçların, nafakanın ve ebeveynlik şartlarının nasıl paylaşılacağını düzenler. Biri belirsizliği önlemek içindir. Diğeri zaten ortaya çıkmış bir uyuşmazlığı kapatır.

Anlaşma yoksa Texas hukuku mallar hakkında ne söyler?

Ayrı mal; eşin evlenmeden önce sahip olduğu veya sahip olduğunu ileri sürdüğü mal, evlilik sırasında bağış, vasiyet veya miras yoluyla aldığı mal ve kişisel yaralanma tazminatıdır (kazanç kaybı tazminatı hariç). Ortak mal ise evlilik sırasında eşlerden birinin edindiği diğer her maldır (Family Code 3.001, 3.002).

Evlilik sırasında veya sonunda eşlerden birinin elinde bulunan malın ortak mal olduğu varsayılır. Bir malın ayrı mal olduğunu söyleyen eş bunu açık ve ikna edici delille ispatlamalıdır (3.003). Evlilik sırasında kazanılan gelir, değer artışı ve ayrı ile ortak paranın karıştığı hesaplar bu soruyu gündeme getirebilir. Evlilik öncesi anlaşma bu soruyu önceden cevaplamanın bir yoludur.

Texas'ta evlilik öncesi anlaşma nelleri kapsayabilir?

Texas, Uniform Premarital Agreement Act'i (Tek Tip Evlilik Öncesi Anlaşma Yasası) kabul etmiştir (Family Code 4. bölüm, A alt bölümü). Bu yasada “mal” (property) gelir ve kazançları da içerir (4.001(2)). Madde 4.003(a) tarafların şu konularda anlaşmasına izin verir:

• eşlerden birinin veya ikisinin, nerede ve ne zaman edinilmiş olursa olsun mallardaki hak ve yükümlülükleri;
• malı alma, satma, kullanma, devretme, kiralama, rehnetme veya başka şekilde yönetme ve kontrol etme hakkı;
• ayrılık, boşanma veya ölüm hâlinde malların akıbeti;
• eş nafakasının değiştirilmesi veya kaldırılması;
• anlaşmayı uygulamak için vasiyetname, trust veya başka bir düzenleme;
• hayat sigortasının ölüm tazminatının kime ait olacağı ve kime ödeneceği;
• anlaşmanın yorumunda hangi hukukun uygulanacağı; ve
• kamu düzenine veya ceza kanununa aykırı olmayan, kişisel hak ve yükümlülükler dâhil diğer her konu.

İşletmeler ve gelecekteki büyüme

Eşlerden birinin veya ikisinin bir işletmesi varsa, temel soru nadiren başlangıçtaki mülkiyettir. Asıl soru, işletme büyüdükçe ne olacağıdır. Kâr dağıtılmak yerine yeniden yatırıma yönlendirilebilir; işletmenin değeri gelir yaratmadan da artabilir.

Boşanma anında elde bulunan mal ortak mal sayıldığından (Family Code 3.003), bir işletme payının veya değer artışının ayrı mal olduğunu söyleyen eş bunu açık ve ikna edici delille ispatlamalıdır. Evlilik öncesi anlaşma; büyümenin, dağıtılmayan kârların ve dağıtımların nasıl değerlendirileceğini ve işletmeyi kimin yöneteceğini önceden belirleyebilir (4.003(a)(1)–(2)). Böylece işletme faaliyetini sürdürürken, evlilik üzerindeki mali etkisi her iki eş için de açık olur.

Mali dengesizlik, nafaka ve uzun vadeli güvence

Eşler her zaman eşit mali koşullarla başlamaz. Birinin geliri veya malı daha fazla olabilir. Diğeri aile için taşınabilir, çalışmayı azaltabilir veya karşılığı ödenmeyen sorumluluklar üstlenebilir.

Evlilik öncesi anlaşma gelir ve birikim konusunda beklentileri belirleyebilir; Texas'ta eş nafakasını değiştirebilir veya kaldırabilir (Family Code 4.003(a)(4)). Bu, varsayılan düzenden büyük bir sapma olabileceği için her eş taslağın bu bölümünü dikkatle okumalı ve uzun bir evlilikte, taşınmadan sonra veya kariyere ara verildikten sonra ne anlama geleceğini sormalıdır.

Birden fazla ülkedeki malvarlıkları

Birçok çiftin yurt dışında taşınmazı, başka bir ülkede aile varlıkları veya sınırlar arasında aktardığı parası vardır. Family Code 4.003(a)(1) “nerede ve ne zaman edinilmiş olursa olsun” malları kapsar; 4.003(a)(7) ise anlaşmanın yorumunu yönetecek hukukun seçilmesine izin verir.

Bir Texas kanunu yabancı bir mahkemeyi bağlamaz. Başka bir ülkenin mahkemesinin Texas'ta yapılmış bir anlaşmayı tanıyıp uygulayıp uygulamayacağı o ülkenin hukukuna göre belirlenir. Türkiye'deki varlıklar için Türk hukuku sayfasına bakın.

Sınırlar ve uygulanabilirlik: çocuk nafakası, bilgilendirme ve gönüllü imza

Evlilik öncesi anlaşma geniş bir serbestlik verir, ancak sınırsız değildir. Çocuğun nafaka hakkı evlilik öncesi anlaşmayla olumsuz etkilenemez (Family Code 4.003(b)).

Madde 4.006'ya göre, anlaşmanın uygulanmasına karşı çıkan eş aşağıdakilerden birini ispatlarsa anlaşma uygulanamaz. Aşırı haksızlığı (unconscionability) mahkeme hukuki mesele olarak karara bağlar ve bunlar tek çare ve savunmadır; ortak hukuk (common law) savunmaları da buna dâhildir (4.006(b)–(c)).

• Anlaşmayı gönüllü imzalamamıştır; veya
• Anlaşma imza anında aşırı haksızdır ve imzadan önce diğer eşin malları veya mali yükümlülükleri hakkında adil ve makul bir bilgilendirme yapılmamıştır, eş bu bilgilendirmeden gönüllü ve açıkça yazılı olarak vazgeçmemiştir ve bu mallar ile yükümlülükler hakkında yeterli bilgisi yoktur (ve makul olarak olması da beklenemez).

İmzadan önce

Kanun, malların ve mali yükümlülüklerin açıklanmasını arar. Çiftler imzadan önce varlık, gelir ve borç listelerini yazılı olarak değiştirip anlaşmayla birlikte saklayarak her birinin neyi bildiğini gösterebilir. Miras belgeleri de anlaşmayla uyumlu olmalıdır: bkz. miras planlaması ve Vasiyetname gerekli mi?.

• Varlık, gelir ve borç listelerini yazılı olarak değiştirin ve anlaşmaya ekleyin.
• Düğünden önce taslağı okumak, soru sormak ve değişiklik istemek için yeterli süre bırakın. İmzanın gönüllü olup olmaması, anlaşmanın uygulanmamasına yol açabilecek iki gerekçeden biridir (4.006(a)(1)).
• İki eş de imzalamalıdır. Anlaşma yazılı olmalı ve iki eş tarafından imzalanmalıdır; karşılık (consideration) gerekmez (4.002).
• Anlaşma yalnızca evlendiğinizde yürürlüğe girer (4.004). Evlendikten sonra ancak iki eşin imzaladığı yazılı bir anlaşmayla değiştirilebilir veya iptal edilebilir (4.005).
• Vasiyetnamenizi, lehtar (beneficiary) atamalarınızı ve sigortalarınızı anlaşmayla uyumlu tutun (4.003(a)(5)–(6)).