Vasiyetname gerekli mi? ABD'de ve Türkiye'de mal varlığı olan aileler için kurallar

Vasiyetname ne sağlar?

• Mal varlığınızın kime kalacağını, eyalet kanunundaki sıra yerine siz belirlersiniz.
• Terekeyi yönetecek bir vasiyet yürütücüsü (executor) atarsınız.
• Sağ kalan ebeveyn, ergin olmayan çocuklar için şahsa ilişkin vasi atayabilir. Teksas Estates Code 1104.053'e göre mahkeme, atanan kişi ehliyetsiz değilse, ölmemişse, görevi reddetmiyorsa ve çocukların menfaatine aykırı değilse bu kişiyi diğerlerine tercih ederek atar.
• Talimatlarınız, onları yerine getirecek kişiler için yazılı hâle gelir.

Teksas'ta vasiyetname yoksa ne olur?

Mirasın kime kalacağına Teksas'ın yasal mirasçılık kuralları (Estates Code, 201. bölüm) karar verir. Üç örnek, sonucun aileleri neden şaşırtabileceğini gösterir:

• Kişisel mal, çocuklar varken: sağ kalan eş taşınır malların üçte birini ve taşınmazların üçte biri üzerinde ömür boyu intifa hakkını alır; kalanı çocuklara geçer (201.002(b)).
• Ortak mal (community property): ancak ölenin bütün çocukları aynı zamanda sağ kalan eşin de çocuklarıysa tamamı eşe geçer. Ölenin başka bir ilişkiden çocuğu varsa, ölenin ortak maldaki yarısı çocuklara geçer (201.003).
• Eş yoksa: tereke çocuklara ve onların altsoyuna; onlar da yoksa anne-babaya ve kardeşlere geçer (201.001).

Vasiyetnamenin kapsamadığı varlıklar

Teksas Estates Code 111.052, sigorta poliçeleri, emeklilik hesapları, emeklilik planları, finans kuruluşlarındaki hesaplar ve benzeri yazılı belgelerdeki ölüm hâlinde ödeme hükümlerinin vasiyetnameden bağımsız olarak geçerli olduğunu teyit eder. Böyle bir hesapta lehdar olarak gösterilen kişi, vasiyetname ne derse desin, kural olarak o varlığı alır.

Lehdar bildirimlerini, ortak hesapları ve tapuları vasiyetnameyle birlikte gözden geçirin; belgeler aynı yönü göstermelidir.

Teksas'ta geçerli bir vasiyetname

Diğer eyaletlerin kendi kuralları vardır. New York veya New Jersey'de yaşıyorsanız ya da başka bir eyalette taşınmazınız varsa o eyaletin hukukuna da bakın.

• Ehliyet: ayırt etme gücüne sahip olmak ve 18 yaşını doldurmuş, evli veya daha önce evlenmiş ya da ABD silahlı kuvvetlerinde görevli olmak (251.001).
• Şekil: yazılı olmak; sizin tarafınızdan veya sizin huzurunuzda ve talimatınızla başka biri tarafından imzalanmak; 14 yaşını doldurmuş en az iki güvenilir tanığın huzurunuzda imzasıyla onaylanmak (251.051).
• El yazılı vasiyetname: tamamen kendi el yazınızla yazılmış vasiyetname için tanık gerekmez (251.052).
• Kendini ispatlayan vasiyetname (self-proved will): eklenen yeminli beyanla vasiyetname, tanıkların ifadesine gerek kalmadan probate'e kabul edilebilir (251.102).
• Probate süresi: vasiyetname, sınırlı istisnalar dışında, ölümün dördüncü yıl dönümünden sonra probate'e kabul edilemez (256.003).

Türkiye'de mal varlığınız veya aileniz varsa

Türkiye'deki taşınmazlara, sahibinin vatandaşlığı ne olursa olsun Türk hukuku uygulanır (5718 sayılı Kanun, madde 20(1)). Diğer varlıklar ölenin millî hukukuna tabidir.

Vasiyetname; yapıldığı ülkenin hukukuna, esasına uygulanan hukuka veya ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapıldıysa şekil bakımından geçerlidir (madde 7 ve 20(4)). Bu yüzden Teksas'ta Teksas şekline uygun düzenlenen bir vasiyetname Türkiye'de şekil bakımından geçerli olabilir. Vasiyet ehliyeti, vasiyetnamenin yapıldığı andaki millî hukuka göre belirlenir (madde 20(5)).

Türk hukukunun uygulandığı varlıklarda saklı paylar yine geçerlidir. Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesine göre altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısı, anne ve babadan her birininki dörtte biri; sağ kalan eşinki altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Vasiyetnameyle yalnızca kalan kısım üzerinde serbestçe tasarruf edilebilir (madde 505).

Türk hukuku üç vasiyet şekli tanır (madde 531): resmî vasiyetname, noter, sulh hâkimi veya yetkili bir memur tarafından iki tanığın katılımıyla düzenlenir (madde 532); el yazılı vasiyetname, baştan sona el yazısıyla yazılır, yıl, ay ve gün gösterilerek tarihlenir ve imzalanır (madde 538); sözlü vasiyet ise yalnızca yakın ölüm tehlikesi gibi olağanüstü durumlar içindir (madde 539). Türk hukukunda ayırt etme gücüne sahip ve 15 yaşını doldurmuş herkes vasiyet yapabilir (madde 502).

Türkiye'de kullanılacak belgeler için genellikle apostil ve yeminli Türkçe tercüme gerekir. ABD'de yapılmış bir vasiyetnamenin Türkiye'de nasıl kullanılacağı Türk hukuku meselesidir ve büromuzun Türkiye'de ruhsatlı (İstanbul Barosu) avukatlarıyla incelenir; ABD'deki vasiyetnameyi ise ABD'de ruhsatlı avukatlarımız hazırlar.

Vasiyetname ne zaman gözden geçirilmeli?

• Evlilik, boşanma veya yeniden evlenme.
• Bir çocuğun doğumu veya evlat edinilmesi.
• Bir lehdarın, vasiyet yürütücüsünün veya atanan vasinin ölümü.
• Başka bir eyalete veya ülkeye taşınma.
• Türkiye dahil başka bir ülkede taşınmaz edinme.
• Sigorta veya emeklilik hesaplarındaki lehdarların değiştirilmesi.

Tek vasiyetname mi, iki ayrı vasiyetname mi?

İki ülkede mal varlığı olan aileler sık sık tek bir vasiyetname mi, her ülke için ayrı vasiyetname mi yapacaklarını sorar. Tek bir cevap yoktur: varlıkların nerede olduğuna, hangi hukukun uygulandığına ve belgenin her ülkenin mahkemelerinde ve sicillerinde nasıl işlem göreceğine bağlıdır. İki tarafı birlikte planlayın ki belgelerden biri diğerini ortadan kaldırmasın veya onunla çelişmesin.