ABD hukukunda iade ve sınır dışı etme: kim karar verir, neye bakılır, kişi nereye gider

İki farklı soru

İade, bir ülkenin adı belli bir kişiyi yargılanmak veya cezasını çekmek üzere başka bir ülkeye teslim edip etmeyeceğini sorar. Justice Manual bunu antlaşmayla düzenlenen ve ABD hükümeti ile yabancı bir hükümet arasında yürütülen bir süreç olarak tanımlar (JM 9-15.100). Yargıç talebi, antlaşmayı ve suç işlendiğine dair delilleri inceler; suçluluğa karar vermez.

Sınır dışı etme, vatandaş olmayan bir kişinin ABD'de kalıp kalamayacağını sorar. Kanun, ABD'de “bulunan ve kabul edilmiş” sınır dışı edilebilir yabancı sınıflarını sayar (8 U.S.C. 1227(a)) ve göçmenlik hakimi önündeki yargılama, kabul edilmiş bir yabancının sınır dışı edilip edilemeyeceğine karar vermek için “tek ve münhasır usuldür” (8 U.S.C. 1229a(a)(3)). Dava göçmenlik statüsüyle ilgilidir, yabancı bir ceza suçlamasıyla ilgili değildir.

Bu rehber ikisini adım adım karşılaştırır. Bir iade davasının sırası için iade nasıl işler sayfasına bakın.

Yan yana karşılaştırma

Tablo, iki sürecin en çok ayrıldığı noktaları her biri için kaynakla birlikte gösterir.

Not 1

Bir ABD vatandaşı iade edilebilir; bir vatandaş sınır dışı edilemez

Sınır dışı etme hukuku vatandaş olmayanlara uygulanır. İade ise vatandaşlığa bağlı değildir. Bir antlaşma ABD'yi kendi vatandaşlarını iade etmeye zorunlu kılmıyorsa bile, antlaşmanın diğer şartları karşılanmışsa Dışişleri Bakanı bir ABD vatandaşının teslimini yine de emredebilir (18 U.S.C. 3196). 1979 tarihli ABD-Türkiye antlaşması uyarınca iki ülke de kendi vatandaşlarını iade etmek zorunda değildir ve ABD yürütme makamı yine de takdirine bağlı olarak ABD vatandaşlarını iade edebilir (Madde 4(1)).

Tersi de doğrudur. Kalıcı oturum sahibi (lawful permanent resident) yalnızca göçmenlik yargılamasıyla sınır dışı edilebilir. Hakkında yabancı bir talep bulunan kalıcı oturum sahibi bir iade davasıyla, DHS sınır dışı edilebilirlik suçlaması yöneltirse ayrıca bir sınır dışı davasıyla karşılaşabilir.

Bir kişi ikisiyle birden karşılaştığında

İki dava farklı mercilerde, farklı karar vericilerle yürür. Sınır dışı kararı, kişiyi onu yargılamak isteyen ülkeye kendiliğinden teslim etmez; iade onayı da kişinin göçmenlik statüsünü kendiliğinden sona erdirmez. Her sürecin kendi süreleri vardır ve birinde kaybedilen bir hak, diğerinde otomatik olarak korunmaz.

İşkence Sözleşmesi (Convention Against Torture) her iki tür nakli de yasaklar. Dışişleri Bakanlığı yönetmeliğinde alıntılanan 3. madde, bir devlet tarafının, kişinin işkenceye uğrama tehlikesi altında olacağına inanmak için esaslı gerekçeler bulunan hallerde onu “sınır dışı etmeyeceğini, geri göndermeyeceğini (refouler) veya iade etmeyeceğini” söyler (22 CFR 95.2(a)). ABD bu yükümlülüğü iadede Dışişleri Bakanlığı, sınır dışı etmede ise göçmenlik hakimleri aracılığıyla uygular. Bu nedenle tehlikeye ilişkin deliller, soruya karar verecek merci için hazırlanmalıdır.

Sınır dışı etme ve iadedeki koruma talepleri iade talebi: haklarınız ve başlıca savunmalar sayfasında ele alınır.

İkisi neden karıştırılır

Dışarıdan bakıldığında sonuç aynı görünebilir: bir kişi bir ülkeden ayrılır ve onu yargılamak isteyen başka bir ülkeye varır. Hukuk bu yolları farklı değerlendirir. Justice Manual, bir kaçak iade edilemediğinde sınır dışı etmeyi, ülkeden çıkarmayı ve diğer hukuka uygun iade yöntemlerini ayrı seçenekler olarak sayar (JM 9-15.600 ve 9-15.610). ABD bir kişiyi talep eden ülke olduğunda, diğer ülkeden kaçağı sınır dışı etmesini veya ülkeden çıkarmasını isteyebilir. Justice Manual, resmi bir iade kararı olmadan sınır dışı edilen veya başka biçimde geri gönderilen kaçakların hukuka aykırı biçimde geri getirildiklerini ileri sürebileceğini ve mahkemelerin bu iddiaları genellikle Ker-Frisbie doktrini uyarınca karara bağladığını belirtir (JM 9-15.610).

Pratik ders, ilk belgeyi dikkatle okumaktır. 18 U.S.C. 3184 uyarınca bir şikayet ile DHS'nin düzenlediği bir suçlama belgesi farklı davaları başlatır ve sonraki adımlar, süreler ile savunmanın ileri sürüleceği yerler kişinin hangisini aldığına bağlıdır.