Sözleşmeyi Sona Erdirmek: Fesih Maddeleri, Esaslı İhlal ve Bildirim

Sözleşmenin kendi çıkış şartlarından başlayın

Çoğu sözleşme nasıl sona erebileceğini söyler. Olağan yollar, belirli sürenin dolması, bildirimle yenilememe, kolaylık nedeniyle fesih ve giderme süresinden sonra ihlal nedeniyle fesihtir. Sözleşmeyi sona erdirmek isteyen taraf, maddeyi adım adım izlemelidir. Çünkü gerekli bir adımı atlayan fesih geçerli olmayabilir.

Bildirim maddesi en sık gözden kaçan kısımdır. Yöntemi (e-posta, kurye veya taahhütlü posta), adresi ve zamanlamayı belirtir ve bir bildirimin ne zaman alınmış sayıldığını söyleyebilir. Aşağıdaki kısa inceleme bu sayfadaki her yol için geçerlidir.

Esaslı ihlal: bir tarafın kusuru diğerini ne zaman serbest bırakır

Texas Yüksek Mahkemesi, 23 Nisan 2004'te karara bağlanan Mustang Pipeline Co. v. Driver Pipeline Co. davasında, bir taraf esaslı ihlalde bulunduğunda diğer tarafın sonraki edimden kurtulduğu veya mazur sayıldığı kuralını yineledi. Mahkeme, bir ihlalin esaslı olup olmadığına karar vermek için Restatement (Second) of Contracts, bölüm 241'deki hususları sıraladı:

• zarar gören tarafın makul olarak beklediği faydanın ne kadarının kaybedildiği;
• zarar gören tarafın kaybedilen fayda için yeterince tazmin edilip edilemeyeceği;
• ihlal eden tarafın uğrayacağı hak kaybı;
• ihlal eden tarafın kusurunu gidermesinin ne kadar olası olduğu; ve
• ihlal eden tarafın iyi niyetle ve dürüstçe davranıp davranmadığı.

Mustang Pipeline zamanın esas olması hakkında ne söyledi

İstinaf mahkemesi, ihlalin esaslı olup olmadığının bir olgu sorusu olduğu ve jürinin açık bir karar vermesi gerektiği sonucuna varmıştı. Yüksek Mahkeme buna katılmadı ve zamanın esas olduğu durumlarda böyle bir kararın gerekmediğine hükmetti. Dolayısıyla kesin bir teslim tarihi olan sözleşme, ona dayanan tarafa gevşek zamanlamalı bir sözleşmeden daha güçlü bir konum verir.

Pratik ders, bir kusuru esaslı kılan olguları kaydetmektir: sözleşmedeki süre, kaydedilen ilerleme, geride kalınanı yakalama vaadi ve karşı tarafın ne zaman bilgilendirildiği. Karşı tarafın ihlali esaslı olmadığı için bir sözleşmeyi hakkı olmadan sona erdiren taraf, ihlalde bulunan taraf sayılma riskini taşır. Bu yüzden mektup gönderilmeden önce esaslılık etkenleri dikkatle gözden geçirilmelidir.

Belirli bitiş tarihi olmayan mal sözleşmeleri

Texas Business and Commerce Code 2.309, mal satışlarını kapsar. Belirli süresi olmayan ardışık ifalı bir sözleşme makul bir süre için geçerli kalır ve taraflar aksini kararlaştırmadıkça taraflardan her biri onu her an sona erdirebilir. Sona erdiren taraf karşı tarafa makul bir bildirim yapmalıdır. Bildirimden feragat eden bir anlaşma, uygulanması vicdana aykırı olacaksa geçersizdir. Fesih, kararlaştırılmış bir olayla gerçekleştiğinde bildirim gerekmez.

Bu kural mal satışına uygulanır. Hizmet, lisans ve inşaat sözleşmeleri bu kuralla kapsanmaz ve fesih hakları sözleşmeden ve genel sözleşme hukukundan gelir.

Anlaşarak sona erdirme

İki taraf, her ikisi de anlaştığında sözleşmeyi sona erdirebilir. En güvenli biçim, her iki tarafın yetkili imza sahipleri aracılığıyla, sözleşmenin değişiklik maddesinin gerektirdiği şekilde imzaladığı yazılı bir fesih anlaşmasıdır. Şunları söylemelidir:

• sözleşmenin sona erdiği tarih;
• her tarafın hâlâ ne ödemesi, teslim etmesi veya iade etmesi gerektiği;
• gizlilik, fikri mülkiyet ve rekabete ilişkin kısıtlamalar gibi hangi maddelerin geçerliliğini sürdürdüğü;
• her tarafın diğerine karşı talepleri ibra edip etmediği ve hangi taleplerin hariç tutulduğu;
• feshe ilişkin uyuşmazlıkların nasıl ele alınacağı.

Öngörülmeyen olaylar ve tarafların kontrolü dışındaki olaylar

Savaşlar, doğal afetler, yeni kanunlar ve sözleşmenin dayandığı bir şeyin yok olması, ifayı imkânsız veya anlamsız kılabilir. Böyle bir olayın sözleşmeyi sona erdirip erdirmediği veya yalnızca askıya alıp almadığı genellikle sözleşmenin mücbir sebep (force majeure) maddesine bağlıdır: hangi olayları saydığı, hangi bildirimi gerektirdiği ve olay uzun sürerse ne olacağı. Mahkemeler bu tür maddeleri her olayın olgularına göre okur.

Eski blog yazısı ayrıca bir tarafın ölümünü veya ehliyetsizliğini, iflası ve hukuka aykırılığı sözleşmeleri kendiliğinden sona erdiren olaylar olarak sayıyordu. Bunlar sözleşmenin türüne ve uygulanan kurallara bağlıdır, iflas da kendi kanuni kurallarını getirir. Bu yüzden hiçbiri kontrol edilmeden sözleşmeyi sona erdiren bir olay sayılmamalıdır.

Fesih mektubu göndermeden önce kontrol listesi

Bu adımları sırayla izleyin.

1. Fesih, bildirim, giderme ve uyuşmazlık çözümü maddelerini birlikte okuyun.
2. Tam dayanağı belirleyin: sürenin dolması, kolaylık, ihlal veya anlaşma. Bunun için sözleşmenin kendi sözcüklerini kullanın.
3. Giderme süresi uygulanıyorsa önce ihlal bildirimini gönderin ve sürenin bitmesini bekleyin.
4. İhlalin ve etkisinin kanıtlarını toplayın: tarihler, teslimatlar, mesajlar ve ödemeler.
5. Bildirimi, sözleşmenin gerektirdiği yöntemle, adrese ve süre içinde gönderin ve teslim kanıtını saklayın.
6. Fesihten sonra nelerin geçerli kaldığını ve her tarafın hâlâ ne borçlu olduğunu, yapılmış işe ilişkin ödemeler dahil, listeleyin.
7. Sonun duyurulmasından önce, gizlilik ve rekabet yasağı şartları gibi sözleşme sonrası tarafı kısıtlayan maddeleri kontrol edin.