Sınır ötesi aile hukuku: çocuk kaçırma, yabancı boşanma kararları ve evlilik sözleşmeleri

• Çocuğun ve ebeveynlerin pasaportları ve doğum belgeleri.
• Evlilik belgesi ve onaylı tercümeleriyle birlikte velayet, boşanma veya koruma kararları.
• Velayeti kullandığınızı gösteren belgeler: okul, sağlık ve seyahat kayıtları, mesajlar.
• Boşanma veya iptal kararı ile kesinleştiğine dair belge.
• Türk vatandaşları için nüfus kayıt örnekleri.
• Varsa evlilik sözleşmesi veya mal rejimi sözleşmesi ve malların ülkeye göre listesi.
• Çocuğun yakın tarihli fotoğrafları ve çocuğun nerede olabileceğine dair her türlü bilgi.

• Beklemek: bir yıldan sonra çocuğun yeni çevresine uyum sağlamış olması iade kararını engelleyebilir (md. 12).
• Önce çocuğun götürüldüğü ülkede velayet davası açmak: o ülkenin mahkemesi, iade belirlenene kadar velayet hakkında esastan karar veremez (md. 16).
• İade kararını velayet kararı saymak: iade kararı velayet kararı değildir (md. 19).
• Yabancı bir boşanma kararının her yerde işe yarayacağını beklemek: her ülke kararı kendi kurallarına göre tescil eder veya tanır (5490 sayılı Kanun md. 27/A; 5718 sayılı Kanun md. 58).
• Para kararı kanunlarının boşanmayı kapsadığını varsaymak: kapsamaz (Tex. Civ. Prac. & Rem. Code 36A.003(b)(3)).
• Uygulanacak hukuku belirtmeyen bir evlilik sözleşmesi: Türk mahkemesi bu durumda 5718 sayılı Kanun md. 15(1)'deki varsayılan sırayı uygular.

• Vasiyetnameler, trustlar ve miras: bkz. Vasiyet, trust ve miras.
• Aile temelli green card ve vizeler: bkz. Aile temelli green card.
• Yabancı bir para kararının tahsili: bkz. Yabancı mahkeme kararları.
• Bir ceza suçlaması veya iade talebi: bkz. Sınır ötesi ceza işleri.

Kimler için

• Çocuğu rızaları olmadan başka bir ülkeye götürülen veya orada alıkonulan ebeveynler.
• Yurt dışında boşanmış olup kararın ABD'de veya Türkiye'de tanınmasına ya da tescil edilmesine ihtiyaç duyan eşler.
• Kendileri veya malları iki ülkede olan ve evlilik sözleşmesi yapmayı planlayan çiftler.
• Bir çocukla seyahat etmeden veya taşınmadan önce iade kurallarını anlamak isteyen ebeveynler.

Temel koşullar

• Antlaşma durumu: HCCH durum tablosu, ABD'yi 1980 Sözleşmesi'ne taraf olarak (onay 29 Nisan 1988; yürürlük 1 Temmuz 1988), Türkiye'yi de taraf olarak (imza 21 Ocak 1998; onay 31 Mayıs 2000; yürürlük 1 Ağustos 2000) gösterir.
• Hukuka aykırı götürme: götürme veya alıkoyma, çocuğun hemen öncesinde mutad meskeninin bulunduğu devletin hukukuna göre velayet haklarını ihlal ediyorsa ve bu haklar fiilen kullanılıyorsa ya da götürme veya alıkoyma olmasaydı kullanılacaksa hukuka aykırıdır (Sözleşme md. 3).
• İade: işlemler hukuka aykırı götürme veya alıkoymadan sonra bir yıldan kısa sürede başlarsa makam derhal iadeye karar verir. Bir yıldan sonra da çocuk yeni çevresine uyum sağlamış değilse iade kararı verilir (md. 12).
• İstisnalar: makam, diğer ebeveyn velayeti kullanmıyorsa veya rıza gösterdiyse ya da sessiz kaldıysa, fiziksel ya da psikolojik zarar veya dayanılmaz bir durum açısından ağır risk varsa veya yaşı ve olgunluğu uygun bir çocuk iadeye itiraz ediyorsa iadeyi reddedebilir (md. 13).
• ABD mahkeme süreci: eyalet ve federal mahkemelerin eş zamanlı asli yargı yetkisi vardır (22 U.S.C. 9003(a)). Başvuran, hukuka aykırı götürmeyi veya alıkoymayı delillerin ağırlığıyla (preponderance of the evidence) ispat etmelidir. Karşı taraf, md. 13(b) veya md. 20 istisnalarını açık ve ikna edici delille (clear and convincing evidence) ispat etmelidir (9003(e)).
• Velayet kararı verilmez: çocuğun götürüldüğü devletin mahkemesi, çocuğun iade edilmeyeceği belirlenene kadar velayet hakkında esastan karar veremez (md. 16) ve iade kararı velayet hakkında bir karar değildir (md. 19).
• ABD'de yabancı boşanma kararları: eyaletlerin para kararı kanunları, boşanma, nafaka veya başka bir aile hukuku kararına uygulanmaz (Tex. Civ. Prac. & Rem. Code 36A.003(b)(3); N.J.S.A. 2A:49A-16.3(b)(3); CPLR 5302; Va. Code 8.01-465.13:2). Bu durumda tanıma, Texas kanununun açıkça açık bıraktığı nezaket (comity) gibi başka kurallara bağlıdır (36A.011).
• Türkiye'de yabancı boşanma kararları: boşanma, butlan, iptal veya evliliğin varlığına ilişkin yabancı bir mahkeme veya idari karar, yetkili bir makam tarafından o devletin hukukuna göre verilmişse, kesinleşmişse ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı değilse nüfus siciline tescil edilir. Eşlerin ikisi birlikte başvurur; diğer eş ölmüşse veya yabancıysa Türk vatandaşı eş tek başına başvurabilir (5490 sayılı Kanun md. 27/A(1)). Tescil reddedilirse tanıma 5718 sayılı Kanun uyarınca mahkemeye götürülür (md. 27/A(3)). Mahkeme, kararın tenfiz şartlarını karşıladığını tespit etmelidir; ancak karşılıklılık şartı tanıma için uygulanmaz (5718 sayılı Kanun md. 58(1)).
• Türk mahkemesinde uygulanacak hukuk: boşanma sebepleri ve sonuçları eşlerin ortak millî hukukuna tabidir; uyrukları farklıysa ortak mutad mesken hukukuna, o da yoksa Türk hukukuna (5718 sayılı Kanun md. 14(1)). Boşanmadaki velayet konuları da aynı kurala tabidir (md. 14(3)).
• Evlilik sözleşmeleri: eşler mal rejimleri için evlenme sırasındaki mutad meskenlerinin hukukunu veya millî hukuklarından birini açıkça seçebilir. Seçim yoksa evlenme sırasındaki ortak millî hukuk, o da yoksa ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır (5718 sayılı Kanun md. 15(1)). Mal rejiminin tasfiyesinde taşınmazlar bulundukları yer hukukuna tabidir (md. 15(2)). Evlilikten sonra yeni bir ortak hukuku olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu hukuka tabi olabilir (md. 15(3)).

Bir avukata danışarak kontrol edilecekler

• Çocuğun, götürülmeden hemen önce mutad meskeninin nerede olduğu.
• Diğer ebeveynin o ülkenin hukukuna göre velayet hakları olup olmadığı ve bunları kullanıp kullanmadığı.
• Götürme veya alıkoyma tarihi: bir yıl, md. 12'de yasal bir sınırdır.
• Boşanmanın mahkeme veya idari makam tarafından verilip verilmediği ve kesinleşip kesinleşmediği.
• Her eşin evlendiği ve boşandığı andaki uyruğu ve ikametgâhı.
• Evlilik sözleşmesinde uygulanacak hukukun belirtilip belirtilmediği ve hangi malın hangi ülkede olduğu.

Kaynaklar 13 Kasım 2026 tarihinde gözden geçirildi. Kaynaklar aşağıda.

Resmî kaynaklar:

1. Hague Convention of 25 October 1980 on the Civil Aspects of International Child Abduction, full text (HCCH)
2. HCCH status table: 1980 Child Abduction Convention (United States, Türkiye)
3. 22 U.S.C. 9001 et seq. (ICARA): 9001 findings and 9003 judicial remedies
4. Law No. 5718 on Private International and Procedural Law (MÖHUK), Arts. 14, 15, 54 and 58 (mevzuat.gov.tr)
5. Law No. 5490 on Civil Registration Services, Art. 27/A: registration of foreign divorce decisions (mevzuat.gov.tr)
6. Tex. Civ. Prac. & Rem. Code ch. 36A, 36A.003 and 36A.011
7. N.J.S.A. 2A:49A-16.3: Foreign Country Money-Judgments Recognition Act of 2015 (P.L. 2017, c. 365)
8. New York CPLR 5302: Applicability of Article 53
9. Va. Code 8.01-465.13:2: Applicability

Değişenler: Lahey iade kuralları, yabancı boşanma kararlarının tanınması ve ülkeler arası evlilik sözleşmeleri üzerine yeni sayfa.